Humanisme nu

Het humanisme heeft niet alleen een rijke geschiedenis maar vooral ook een gevarieerde inhoud. Humanisme komt steeds opnieuw tot stand en wordt steeds opnieuw doordacht en vormgegeven. Het  uitgangspunt is en blijft de mens. In  Nederland is humanisme zowel een georganiseerde levensbeschouwing als een bredere culturele waarden oriëntatie.

Atheïstisch vs. religieus

De laatste jaren staat vooral de relatie tussen humanisme en religie weer in de belangstelling, en wel op twee manieren.
Ten eerste tussen humanisten onderling. Is het humanisme zelf een atheïstische levensbeschouwing of vooral een open - mogelijk zelfs religieuze - levenshouding? Een terugkerend thema omdat het humanisme historisch gezien zowel religieuze als atheïstische varianten kent.

Ten tweede is er de vraag hoe het humanisme moet reageren op de nieuwe aandacht voor religie. Debatten over hoofddoeken, boerka's, de vrijheid van meningsuiting, godslastering, homodiscriminatie, de rol van de vrouw, zelfbeschikking op medisch-ethisch gebied, vullen de kranten en het nieuws. Het Humanistisch Verbond kiest in dit soort kwesties een duidelijke seculier-liberale invalshoek: religies hebben geen 'status aparte' en individuele vrijheid moet altijd gewaarborgd zijn. Soms houden religies deze regel niet in ere en dan levert het HV kritiek. Soms ook zijn het religieuze individuen zelf die achtergesteld worden en wier individualiteit en vrijheid wordt ontkend. Ook dan laat het HV haar kritiek horen. Ieder mens heeft het recht om zijn levenspad uit te stippelen en mag niet op oneigenlijke gronden worden gediscrimineerd of achtergesteld. Homo's niet, vrouwen niet, christenen niet, moslims niet, asielzoekers niet: niemand.

Drie kenmerken van het humanisme

Het Humanistisch Verbond onderscheidt drie samenhangende kenmerken van het humanisme. Alle drie zijn terug te vinden in de traditie van het humanisme (en in de Humanistische Canon) en alle drie zijn blijvend van belang.
Ten eerste is het humanisme een ongodsdienstige levensbeschouwing die wordt gevormd, gevoed en geïnspireerd door de mens, diens vermogens en waardigheid. Mensen zijn natuurlijke wezens (voortgekomen uit en verbonden met de natuur), met geestelijke vermogens die hen in staat stellen een goed, mooi en zinvol leven te leiden. De mens moet het met dit leven en deze wereld doen. Humanisten hechten bijzondere waarde aan de wetenschappelijke methode: kritisch onderzoek, logisch argumenteren en helder observeren. Kritiek op dogmatische manieren van denken hoort bij het humanisme, over welke dogmatische manieren van denken het dan ook gaat. Het humanisme gaat niet uit van het bestaan van een God, en wijkt daarmee af van veel religies.

Ten tweede omvat het humanisme een politiek-moreel streven, met als centrale waarde menselijke waardigheid. Humanisten hechten bijzonder belang aan de mensenrechten en aan de democratische rechtsstaat. Ze vinden het hun taak om de idealen van vrijheid, rechtvaardigheid, gelijkheid, verantwoordelijkheid en zorgzaamheid actief uit te dragen en vorm te geven.

Als laatste is het humanisme een streven naar een goed, mooi en zinvol persoonlijk leven, naar levenskunst. Autonomie betekent niet alleen vrijheid maar ook de vormgeving van een authentiek leven waarin de mens zich ontwikkelt en ontplooit. Het gaat in de traditie van het humanisme om het verlangen naar volledig mens-zijn, de veelzijdige ontplooiing van het individu en het ontwikkelen van bewonderenswaardige menselijke vermogens.

Deze drie elementen zijn terug te vinden in het document Eigentijds Humanisme

_____________________________________________________________________________

Bovengenoemde kenmerken krijgen vorm in de verschillende humanistische organisaties die Nederland rijk is. Organisaties die zich richten op praktische hulpverlening en begeleiding, theoretische verdieping, persoonlijke en culturele vorming en bijdragen aan maatschappelijke discussies.

In de toekomst zal het humanisme zich blijvend laten voeden door de eigen traditie zoals die in de Humanistische Canon staat omschreven. Maar het humanisme staat nooit stil en laat zich inspireren door nieuwe ideeën en nieuwe vragen. Het uitgangspunt van menselijke waardigheid blijft een leidraad en een richtsnoer waar humanisten nooit aan twijfelen.

Auteur van deze tekst - Drs. Rein Zunderdorp