Informatie


De Humanistische Canon

De Humanistische Canon geeft een overzicht van de geschiedenis en de actualiteit van het humanisme. Het is een inspiratiebron om te lezen en te onderzoeken. De Canon biedt de helpende hand als u kennis wilt nemen van het ontstaan en de ontwikkeling van de humanistische stroming in de samenleving.

Leeswijzer

Historisch opgebouwd via vensters en werken 

Vensters
De Canon is historisch opgebouwd via 'vensters'. Vensters geven een belangrijke periode of ontwikkeling in de geschiedenis van het humanisme weer en vormen de 'ingang' in de Canon. Deze vensters vindt u op de homepagina. U ziet linksboven de oudste periode (het venster 'Paideia') en rechtsonder de jongste (het venster 'Humanisme nu').

Werken
In ieder venster vindt u diverse 'werken'. 'Werken' zijn exemplarische boeken, films, strips, wetten, personen en kunstwerken binnen het venster. In het venster 'Existentialisme', vindt u bijvoorbeeld de werken 'De mythe van Sisyphus' van Camus, 'Het existentialisme is een humanisme' van Sartre en 'De tweede sexe' van De Beauvoir.

Inhoudelijke verantwoording

Zoals er bij de Canon van Nederland veel discussie was over het al dan niet opnemen van bepaalde vensters, heeft ook deze redactie geworsteld met de samenstelling. Wat 'humanisme' precies is, ligt nergens vast en is bovendien historisch veranderlijk. En ook verschillende landen hebben verschillende humanismen. Een Amerikaan zou een andere Humanistische Canon samenstellen dan een Fransman. Gelukkig zijn er wel onderwerpen, periodes en personen die door een meerderheid van humanisten herkend worden als inspirerend en voedend. Onze nadruk ligt op Europa, met specifieke interesse voor Nederland. We gaan uit van drie hoofdstromingen die u hieronder terugvindt.
Drie hoofdlijnen

(1) Ten eerste is er de kritische en zelfbewuste reflectie op religieuze autoriteiten en dogmatische manieren van denken. De kritische reflectie op eeuwig geachte waarheden, onder meer te zien bij de opkomst van de moderne wetenschap (in het venster 'Wetenschappelijke Revolutie'), heeft tot vandaag de dag standgehouden. Deze stroming komt terug in het hedendaags humanisme als ongodsdienstige levensbeschouwing op basis van menselijke vermogens. Voorbeelden van deze stroming zijn de vensters  'Ketters''Atheïsme', en 'Het Vrijdenken'.  

(2) Ten tweede is er het moreel-politieke streven naar sociale rechtvaardigheid, het verzet tegen fascistische en intolerante krachten, tegen militair geweld en vóór open dialoog. De mensenrechtentraditie was niet mogelijk zonder het besef van de waardigheid van ieder individu. Ook nu vormt dit morele streven een fundamenteel onderdeel van het georganiseerd humanisme. Voorbeelden zijn 'Mensenrechten', 'Sociale Bewegingen', en 'Verzet tegen dictatuur'.

(3) Als laatste is er een duidelijk ideaal van ontwikkeling, ontplooiing en vorming (Bildung) van het individu. Esthetiek en cultuur staan op de voorgrond, maar humanistische vorming betreft altijd de 'volledige mens'. Deze traditie begon in de oudheid (Paideia), keerde terug in de Weimar periode en is nu onder meer herkenbaar onder de noemer 'levenskunst'.

Het humanisme kan zich geen van deze drie elementen toe-eigenen. Het ideaal van mensenrechten is bijvoorbeeld niet te verbinden aan een specifieke levensbeschouwing, maar een stroming door diverse levensbeschouwingen heen. Wel kenmerkend is de combinatie van de drie lijnen. Humanisme is slechts in zijn volheid te begrijpen vanuit het gecombineerde karakter ervan. De nadruk op alléén ongodsdienstigheid en wetenschappelijke kennisverwerving, alléén moreel-politieke rechtvaardigheid, of alléen individuele vorming en ontwikkeling, levert een beperking op van wat het humanisme is en zou kunnen zijn. Slechts in de verbinding tussen de drie elementen toont het humanisme zijn kracht.

Dat de Canon de volledigheid van het humanisme wil laten zien, betekent niet dat de diverse tradities altijd harmonieus met elkaar samengaan of -gingen. Binnen en tussen de drie hooflijnen zijn breuken waar te nemen. Zo bestaat er een inclusief, een religieus en een atheïstisch humanisme. Allen zijn historisch te verdedigen. Dat geldt ook voor het meer socialistisch en het meer liberaal georiënteerd humanisme. 

Als het wel of niet opnemen van bepaalde gebeurtenissen, verhalen of personen aanleiding is tot scherpe discussie over onze beweegredenen, maar vooral over de geschiedenis en het actuele belang van het humanisme, dan zijn we in onze opzet geslaagd.


 

______________________

De Humanistische Canon is een initiatief van het Humanistisch Verbond en kwam tot stand in samenwerking met het Humanistisch Historisch Centrum. 
______________________


Rechten op beeld en ander materiaal:

De redactie van de Humanistische Canon heeft geprobeerd alle rechthebbenden van beeld- en ander materiaal te traceren. Personen en organisaties die wij onverhoopt niet hebben kunnen bereiken en die menen rechten te kunnen doen gelden, worden verzocht zich tot de redactie te wenden.